कोहलपुर निवासी सागर गैरेले भर्खरै बजारमा ल्याएको ‘एउटा अल्बाट्रास, नियात्राको समिक्षा: एकराज शर्मा

मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय वागेश्वरी बहुमुखी क्याम्पसका उपप्राध्यापक, ज्ञानोदय सामुदायिक पुस्तकालयका नवनिर्वाचित अध्यक्ष एकराज शर्मा जुन साहित्यक क्षेत्रमा विशेष चासो राख्ने व्यक्ती हुन । उनी पेशाले प्राध्यापक पनि हुन । कोहलपुर टुडे ड्टकमका सम्पादक समेत रहेका शर्माले  एउटा अल्बाट्रसको ससमिक्षा गरेका छ्न । सागर गैरेद्वारा लिखित नियात्रा पुस्तक बजारमा सर्वत्र छ । यो कृति बिमोचनको प्रक्रियामा छ । जेष्ठ महिनाको ३० गते काठमाडौमा भव्य विमोचन हुने र असारमा गृह विमोचन हुदैछ । जसको गतिलो समीक्षा शर्माले  यसरी गरेका छ्न ।

सागर गैरे कोहलपुरमा बसोबास गर्दै प्रतिष्ठित व्यापारीको नाम कमाउन सफल भएका व्यक्ति हुन । उनले  साहित्यक यात्रामा आफुलाई अब्बल सावित गरिरहेका छ्न । आफू सागरमा डुबेको अनुभव दिदै अरुलाई पनि साहित्यक यात्रामा डुब्न अभिप्रेरित गर्ने असल मिठासपनका पात्र हुन । उनले यस अघि लकडाउन, २०७७, बलैगाउंदेखी बाकुसम्म नियात्रा, २०७९ र मोहोर उपन्यास, २०८१ लाई नासोको रूपमा हामी माझ ल्याउन सफल भएका छ्न ।

‘एउटा अल्बाट्रास: प्रशान्त महासागरदेखि काला सागरसम्म’ सागर गैरेद्वारा लिखित एक अब्बल र दार्शनिक चेतसहितको यात्रा संस्मरण (नियात्रा) सङ्ग्रह हो जुन २०८३ सालको प्रारम्भसंगै बजारमा उपलब्ध भएको हो ।  पुस्तकको आवरण, यसको शीर्षकको विम्ब, र विषयसूचीलाई सुक्ष्म रूपमा हेर्दा यो केवल भूगोलको सतही वर्णनमा मात्र सीमित नभएर मानव जीवन, संस्कृति र इतिहासको गहिरो उत्खनन गर्ने कृतिका रूपमा देखापर्छ तर पनि कृतिको मूल्य अंकित कतै देखिदैन । जुन उनको कमजोरी हो ।  प्राप्त विवरण र पुस्तकको अंशका आधारमा यस कृतिको समीक्षालाई निम्न बुँदाहरूमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ:

१. शीर्षक र विम्बको सान्दर्भिकता (The Albatross Metaphor)
पुस्तकको सबैभन्दा बलियो पक्ष यसको शीर्षक र ‘अल्बाट्रास’ चराको विम्ब हो। अल्बाट्रास समुद्रमा हजारौँ माइलसम्म विनाथकान निरन्तर उडिरहने र जमिनसँग कमै मात्र जोडिने चरा हो। लेखकले आफूभित्रको फिरन्तेपन (Wanderlust) लाई यही चरासँग तुलना गरेका छन्।
“उमेर र जन्मजात संयोगले मलाई पखेटा दिएनन्, तर एउटा यस्तो मन दियो, जसले मलाई उडानमा सहयोग गर्छ। त्यही मनलाई मैले अल्बाट्रासभित्र कैद गरेँ।” यो भनाइले के स्पष्ट पार्छ भने लेखकका लागि यात्रा केवल एउटा ठाउँबाट अर्को ठाउँमा पुग्नु मात्र होइन, बांकि यो स्वतन्त्रता र सहनशीलताको एउटा आध्यात्मिक खोज हो।
२. विषयवस्तुको व्यापकता र भौगोलिक विविधता: 
पुस्तकले प्रशान्त महासागरको तटीय क्षेत्र (मलेसिया, भियतनाम, फिलिपिन्स) देखि लिएर दक्षिण एसिया (गोवा, भारत) र पूर्वी युरोपको काला सागर (जर्जिया) सम्मको विशाल भूगोललाई समेटेको छ। मलेसिया र भियतनाम खण्डमा: श्रम, इतिहास (हो चि मिन्ह), र प्रकृति (सापा र फेन्सिपान) को सुन्दर संयोजन छ। गोवा खण्डमा: औपनिवेशिक इतिहास (भास्को डि गामा) र समुद्रका लहरहरूसँगको आत्मिक संवाद छ।
फिलिपिन्स खण्डमा: ‘सात हजार आँखा भएको मुलुक’ जस्ता मौलिक विम्बमार्फत त्यहाँको राजनीतिक र सांस्कृतिक परिवेश (म्यागासेसे र जोसे रिजाल) लाई छामिएको छ। जर्जिया खण्डमा: इतिहास र आधुनिकताको चेपमा परेको युरोपेली समाज, त्बिलिसीमा रहेको बर्लिनको पर्खालको अवशेष, र त्यहाँको प्रसिद्ध वाइन संस्कृतिको स्वाद पाठकले पाउन सक्छन्।
३. दार्शनिक चेत र ऐतिहासिक दृष्टि: 
विषयसूचीका उप-शीर्षकहरू (जस्तै: ‘हो चि मिन्ह : निद्रामा नायक’, ‘त्बिलिसीमा बर्लिनको पर्खाल’) ले के देखाउँछन् भने लेखक केवल दृश्यावलोकन (Sightseeing) गरेर फर्किएका छैनन्। उनले ती देशका राजनीतिक उतारचढाव, ऐतिहासिक क्रान्ति र सामाजिक मनोविज्ञानलाई गहिराइबाट बुझ्ने प्रयास गरेका छन्। नियात्राकार सागरमा सामाजिक मनोविज्ञान र विश्व भू-राजनीतिक घटनाक्रमको राम्रो हेक्का छ भन्ने कुरा पुस्तकको भाषाले पुष्टिगर्छ।
४. सरल तर प्रतीकात्मक भाषाशैली: 
पछाडिको कभरमा दिइएको अंशलाई हेर्दा लेखकको भाषाशैली निकै काव्यिक, भावुक र सुक्ष्म छ। यात्राका क्रममा आइपर्ने साना-तिना व्यावहारिक समस्या (जस्तै: भन्डै छुटेको मोबाइल, ‘आपका लगेज गोवामे मिलेगा…’) देखि लिएर जीवनका गम्भीर दर्शनसम्मलाई उनले बडो सहज ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन्। पुस्तकले पाठकलाई भूगोलको यात्रा गराउँदा गराउँदै आफ्नै भित्री मनको यात्रा (Internal Journey) गराउन सफल देखिन्छ।
मेरो निष्कर्ष
सागर गैरे नाम जस्तो सागरमा डुबेर नियात्रा हामी माझ ल्याउन सफल भएका छ्न । गैरेको ‘एउटा अल्बाट्रास’ नेपाली नियात्रा साहित्यमा एउटा महत्वपूर्ण इँटा हो। यसले पाठकलाई घरमै बसेर मलेसियाका गगनचुम्बी भवनदेखि जर्जियाका ऐतिहासिक क्यान्यन र वाइन गल्लीहरूसम्मको जीवन्त अनुभूति गराउँछ। यदि तपाईं यात्रा साहित्यमा रुचि राख्ने व्यक्ती हो भने भूगोलको वर्णनभित्र दर्शन र इतिहासको सुगन्ध खोज्नुहुन्छ भने, यो पुस्तक तपाईंको सङ्ग्रहमा हुनैपर्ने कृति हो। बधाई च लेखक गैरे ज्युलाई ।