सूर्य ढकालको पुस्तक ‘विचार, संघर्ष र रूपान्तरण’ विमोचन : ‘खरानीवाद’ देखि विदेशी चलखेलसम्म

कोहलपुर । नेकपा एमालेका केन्द्रीय सदस्य तथा पूर्वसंघीय सांसद सूर्य ढकालले आफ्नो राजनीतिक अनुभव, विचार र पछिल्ला नेपाली राजनीतिक घटनाक्रमलाई समेटेर तयार पारेको पुस्तक ‘विचार, संघर्ष र रूपान्तरण’ सार्वजनिक गरेका छन् ।

शनिबार कोहलपुरमा शिक्षा तथा मानव स्रोत विभाग बाँकेको आयोजनामा आयोजित कार्यक्रममा पुस्तक विमोचन गरिएको हो । ज्ञानेदय सामुदायिक पुस्तकालय तथा स्रोत केन्द्र कोहलपुरका अध्यक्ष एवं बागेश्वरी बहुमुखी क्याम्पसका प्राध्यापक एकराज शर्मा, शिक्षा तथा मानव स्रोत विभाग बाँकेका अध्यक्ष सुर्य रोकाय, कोहलपुर नगरपालिका क्षेत्रका बालबालिका तथा अन्य सहभागीको उपस्थितिमा पुस्तक सार्वजनिक गरिएको थियो ।

तर यो विमोचन केवल एउटा पुस्तक सार्वजनिक गर्ने औपचारिक कार्यक्रममै सीमित रहेन । कार्यक्रममा पुस्तकले उठाएका राजनीतिक विषय, विशेषगरी ‘खरानीवाद’, आन्दोलन, सरकार निर्माण र नेपालको राजनीतिमा बाह्य शक्तिको प्रभावबारे बहससमेत सुरु भएको छ ।

‘खरानीवाद’ ले तान्यो ध्यान

कार्यक्रममा बोल्दै प्राध्यापक एकराज शर्माले पुस्तकमा प्रयोग गरिएको ‘खरानीवाद’ शब्दलाई गम्भीर राजनीतिक अवधारणाका रूपमा औंल्याए ।

नेपालमा लामो समयदेखि लोकतन्त्रवाद, समाजवाद, साम्यवाद, राष्ट्रवादलगायत विभिन्न राजनीतिक ‘वाद’ को चर्चा हुँदै आए पनि ढकालले अघि सारेको ‘खरानीवाद’ फरक प्रकृतिको देखिएको उनको भनाइ थियो ।

शर्माले प्रश्न गरे— ‘खरानीवाद’ कसरी जन्मियो ? यसको अर्थ के हो ? यसको राजनीतिक र सामाजिक परिभाषा के हो ?

उनका अनुसार यी प्रश्नको उत्तर खोज्न पुस्तकलाई गहिराइमा पुगेर अध्ययन गर्न आवश्यक छ । राजनीतिक दल र नेतृत्वले प्रयोग गर्दै आएका स्थापित नाराभन्दा बाहिर नयाँ राजनीतिक भाष्य निर्माण गर्ने प्रयासका रूपमा समेत यसलाई हेर्न सकिने उनको धारणा थियो ।

सामाजिक सञ्जालको स्टाटसबाट पुस्तकसम्म

लेखक ढकालका अनुसार पुस्तक लेख्ने सुरुवात कुनै पूर्वनिर्धारित साहित्यिक योजनाबाट भएको होइन । उनी सामाजिक सञ्जालमार्फत नियमित रूपमा राजनीतिक घटनाक्रम र समसामयिक विषयमा आफ्ना विचार सार्वजनिक गर्दै आएका थिए । त्यस्ता विचारलाई सामाजिक सञ्जालका स्टाटसमै सीमित राख्नुभन्दा व्यवस्थित रूपमा पुस्तकका रूपमा दस्तावेजीकरण गर्नुपर्ने सुझाव विभिन्न क्षेत्रबाट आएपछि पुस्तक प्रकाशनको योजना बनेको उनले बताए ।

ढकालले आफूले भोगेका राजनीतिक घटनाक्रम, प्राप्त गरेका अनुभव र विकसित भएका राजनीतिक दृष्टिकोणलाई पुस्तकमा समेटेको बताएका छन् ।

उनका लागि पुस्तक केवल व्यक्तिगत अनुभवको संग्रह नभई पछिल्लो समय नेपाली राजनीतिमा भएका घटनालाई आफ्नो दृष्टिकोणबाट अभिलेख गर्ने प्रयाससमेत हो ।

भदौ २३ र २४ को आन्दोलनमाथि राजनीतिक दृष्टि

पुस्तकको महत्वपूर्ण हिस्सा पछिल्ला राजनीतिक घटनाक्रममा केन्द्रित रहेको लेखक ढकालले बताए । विशेषगरी भदौ २३ र २४ गते भएका आन्दोलन, त्यसको पृष्ठभूमि, तत्कालीन सरकार निर्माणको प्रक्रिया तथा त्यससँग जोडिएका राजनीतिक घटनालाई पुस्तकमा समेटिएको उनको भनाइ छ । तर पुस्तकको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष यहीँबाट सुरु हुन्छ ।

ढकालले नेपाली राजनीतिक घटनाक्रममा विदेशी मुलुक तथा बाह्य शक्तिको चलखेलसमेत रहेको दाबी गरेका छन् । नेपालभित्र हुने राजनीतिक परिवर्तन, सरकार निर्माण र आन्दोलनमा बाह्य शक्तिको स्वार्थ कति जोडिएको छ भन्ने विषयलाई पुस्तकमा उठाइएको उनले बताए ।

बाँकेदेखि अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिसम्म

ढकालले पुस्तकलाई केवल काठमाडौं केन्द्रित राजनीतिक दस्तावेज नबनाएको बताएका छन् । बाँके जिल्लाको विकास, स्थानीय राजनीतिक तथा सामाजिक अवस्थादेखि राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा भएका घटनाक्रमसम्मलाई पुस्तकमा समेटिएको उनको भनाइ छ ।

स्थानीय विकासका प्रश्न र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक घटनालाई एउटै राजनीतिक विमर्शमा जोड्ने प्रयास पुस्तकमा गरिएको छ । बाँकेबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा सक्रिय रहेका ढकालका लागि यो पुस्तक आफ्नै राजनीतिक यात्राको अभिलेख पनि हो । तर अर्कोतर्फ, उनले उठाएका राजनीतिक निष्कर्ष र घटनाको व्याख्यालाई आलोचनात्मक ढंगले अध्ययन गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि उत्तिकै देखिन्छ ।

विद्यार्थीले पनि गरे राजनीतिक बहस

विमोचन कार्यक्रममा तक्षशिला एकेडेमी र बालज्योति स्कुलका विद्यार्थीहरूले समेत पुस्तकबारे आफ्ना धारणा राखेका थिए । बालज्योति स्कुलका अपिल लम्सालले पछिल्ला राजनीतिक घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियालेर पुस्तक तयार पारिएको बताए । स्थानीय तहदेखि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्मका घटना, योजना र निर्णय कसरी अगाडि बढे भन्ने विषयमा पुस्तकले विचार गर्न बाध्य बनाउने उनको धारणा थियो । उनले राजनीतिक घटनाक्रम बुझ्न चाहने नागरिकले पुस्तक अध्ययन गर्नुपर्ने बताए ।

१५२ पृष्ठमा ३३ शीर्षक

‘विचार, संघर्ष र रूपान्तरण’ १ सय ५२ पृष्ठको पुस्तक हो । पुस्तकमा ३३ वटा शीर्षक समावेश गरिएको छ । यसको मूल्य ३ सय रुपैयाँ तोकिएको छ । पुस्तकको मुद्रण डिल्लीबजार, काठमाडौंस्थित सोपान प्रेस प्रालिले गरेको हो । पुस्तक सार्वजनिक भएसँगै अब यसको वास्तविक परीक्षा सुरु भएको छ ।

‘खरानीवाद’—नयाँ राजनीतिक भाष्य कि असन्तुष्टिको अभिव्यक्ति ?

पुस्तक विमोचनको सबैभन्दा चर्चित शब्द अहिले ‘खरानीवाद’ बनेको छ । यो शब्दले नेपाली राजनीतिमा नयाँ राजनीतिक अवधारणा स्थापित गर्न खोजेको हो वा विद्यमान राजनीतिक प्रणाली, नेतृत्व र प्रवृत्तिप्रतिको असन्तुष्टिलाई नयाँ नाम दिन खोजिएको हो— यसको व्याख्या अब बहसको विषय बन्नेछ ।

ढकालको पुस्तकले सत्ता, आन्दोलन, बाह्य प्रभाव र राजनीतिक रूपान्तरणबारे प्रश्न उठाएको छ । तर प्रश्न उठाउनु मात्रै पर्याप्त छैन । ती प्रश्नका उत्तर कति तथ्यपरक छन् भन्ने कुराले पुस्तकको राजनीतिक वजन निर्धारण गर्नेछ ।

राजनीतिक आरोप र तथ्यबीचको दूरी जति कम हुन्छ, पुस्तकको प्रभाव त्यति नै बलियो हुनेछ । त्यसैले ‘विचार, संघर्ष र रूपान्तरण’ लाई एमाले नेताको अर्को राजनीतिक अभिव्यक्तिका रूपमा मात्र हेर्ने कि पछिल्लो नेपाली राजनीतिको वैकल्पिक भाष्यका रूपमा अध्ययन गर्ने— यसको निर्णय अब पाठक र सार्वजनिक बहसले गर्नेछ ।